Berlijn - Parijs

Spionage onder vrienden, zoiets doe je dus wel

01 mei 2015 00:01

Jarenlang zou de Duitse geheime dienst de collega's van de Amerikaanse NSA geholpen hebben bij het bespioneren van de Franse regering. Wat vinden de Fransen daarvan? Correspondenten Jeroen Akkermans en Stefan de Vries mailen elkaar over het afluisterschandaal.

Stefan! Lang niet gesproken.
Ik had natuurlijk navraag kunnen laten doen waar je uithing en met wie jij hebt gesproken, gemaild en gebeld. Want je kunt nooit weten: misschien was er iets te verklappen. Maar ik woon in een land waarvan de kanselier in 2013 heeft gezegd: 'spioneren onder vrienden, zoiets doe je niet'. Dus ja, toen heb ik het maar laten zitten. Maar nou lees ik net op de Duitse voorpagina's dat vriend Amerika met behulp van gastheer Duitsland jarenlang niet alleen de Europese Commissie heeft afgeluisterd, maar ook hoge ambtenaren van het ministerie van Buitenlandse Zaken in Parijs, evenals Europese defensiebedrijven die in Frankrijk zitten. Spionage onder vrienden, zoiets doe je dus wel. Denken de Franse amis daar ook zo over?

Jeroen, cher ami! 
Ik verwachtte je mail al, want toen ik vanmorgen de hoorn van mijn ouderwetse telefoontoestel opnam hoorde ik wat gekraak en ik meende zelfs een Duitse ademhaling te horen. Zo ga je toch niet met je vrienden om?! De Frans-Duitse vriendschap is een bijna heilig onderwerp. Iedere minister doet zijn best om te laten zien hoe goed de banden tussen de buren zijn. De regeringen uit de twee landen hebben zelfs een speciale website met informatie over alle vriendschappelijke activiteiten. En dan opeens dit! Volgens Le Monde heeft Merkel nog niet met Hollande gesproken over de zaak. Er is evenmin een officiële reactie van de Franse regering. Als dit allemaal waar is, denk ik dat de Bondskanselier snel naar Parijs zal komen met een mand vol wiedergutmachungscadeautjes. Als ze tenminste nog welkom is...

Stefan!
Spionagediensten spioneren, alleen het is dan de bedoeling dat het gekoekeloer niet uitkomt. Er zat dus een lek in het stiekeme bolwerk. 'Wie wat waar', willen niet alleen de spionnen weten, want er staat nogal wat vertrouwen op het spel. Afluisteren is afgesproken werk. NSA, het Amerikaanse oor, sprak in 2002 af dat het Duitse oor (BND) de Amerikanen steunt bij het afluisteren van terroristen. Maar de grens tussen een terrorist, een bedrijf en een kanselier vervaagde gaandeweg. De Amerikanen bespioneerden het liefst alles en iedereen. Niets mocht de terreurbestrijding in de weg staan. In 2008 maakte de BND al melding aan de Duitse regering van de Amerikaanse afluisterdrift. De Duitse BND wees stiekem tapverzoeken af. Op 690.000 telefoonnummers en bijna 8 miljoen IP-adressen in het 'Snowdenjaar' 2013 viel een afwijzing van 40.000 zoekwoorden niemand op. Een zoekverzoek zou 'Franse wapenindustrie' geweest kunnen zijn. Of 'François Hollande'. Of lucht- en ruimtevaartconcern 'EADS'. Of niet natuurlijk.  Als ik jou zo beluister geloven de Fransen het wel. Tant pis?  

Cher ami!
Misschien zijn de Fransen vandaag oorverdovend stil omdat ze dezelfde praktijken hanteren en geen slapende honden wakker willen maken? De samenwerking tussen de Franse en Amerikaanse inlichtingendiensten is namelijk voortreffelijk, zo wordt vaak gezegd. In tegenstelling tot de Duitsers zetten de Fransen al jaren het leger in op plekken waar de Amerikanen ook actief zijn. Denk maar aan Afghanistan, Libië of het Golfgebied. Vaak zijn ze zelfs als eersten ter plekke. De banden tussen de grote Franse wapenindustrie en de regering zijn nauw, dus een beetje spioneren bij de concurrenten in de buurlanden is met een telefoontje naar het ministerie zo geregeld. Er is mogelijk nog een andere verklaring voor de Franse stilte: volgende week wordt er gestemd over een zeer omstreden wet die in allerijl in elkaar is geflanst na de aanslagen in januari. Volgens het wetsvoorstel mogen geheime diensten voortaan alles en iedereen afluisteren, zonder tussenkomst van een rechter. Dat gaat dus nog een stapje verder dan de collaboratie van de BND met de NSA…

Stefan!
Met andere woorden, wat zit ik me hier druk te maken? Maar nu de afluisterboel tot over de grenzen zichtbaar wordt, gaat de doofpot moeilijker dicht. Er ontstaat een stemming waarin er koppen kunnen rollen. Meerdere Duitse ministers die toen aan de macht waren, zitten er nu nog. Hoe geloofwaardig zijn die machthebbers die roepen dat ze 'nichts gewusst' hebben? Kunnen ze aanblijven, is de vraag onder Duitse journalisten. De belangrijkste betrokkene heet Angela Merkel en zij bekleedt zelfs al tien jaar dezelfde functie. Het schandaal tast ook haar geloofwaardigheid aan. Merkel zet immers de lijnen uit, ook in de afluisterafspraken met de Amerikanen. Maar goed, elk land met een spionagedienst heeft een leider met Butter op het hoofd. Merkel ziet in François Hollande een trouwe bondgenoot, maar dat had de Franse president natuurlijk al lang van de Amerikanen gehoord.

Cher ami!
De Duitsers zijn behoorlijk hypocriet. Ze zijn niet alleen de grote oren van de VS, maar ook het kloppend hart van de Amerikaanse drone-aanvallen, dat onthulde de site The Intercept twee weken geleden althans. Ik wil niet cynisch klinken, maar je druk maken heeft geen zin meer. Zeker niet sinds de hysterische 'War on Terror', waarbij ieder rationeel bezwaar aan de kant geschoven wordt. Die oorlog kostte al aan 1,3 miljoen mensen het leven. Is de wereld er iets veiliger op geworden? Dacht het niet. En vluchten kan niet meer. Laten we de hele affaire maar in de doofpot stoppen en naïef een champagne of een Pilsner heffen op onze Franse-Duitse vriendschap. Ik hoor je snel. (En anders de NSA wel)!