Buitenland

Heftige reacties op film die Utøya-drama laat zien door ogen van slachtoffers

21 februari 2018 09:48 Aangepast: 03 maart 2018 09:25
Hoofdrolspeelster Andrea Berntzen van Utøya - 22 juli, die in Berlijn in première ging. Beeld © Agnete Brun/Paradox

Boegeroep en applaus voor de nieuwe film 'Utøya – 22 juli'. Geholpen door slachtoffers vertelt regisseur Poppe hoe Anders Breivik in 2011 69 jongeren doodschoot en er nog eens 200 verwondde op het Noorse eiland Utøya. "Goed voor de verwerking", zegt de één. "Te vroeg", zegt de ander.

In de film wordt de 18-jarige Kaja gevolgd die haar zusje zoekt en aan de schutter probeert te ontsnappen. De film laat zien hoe de jongeren op het eiland voor elkaar zorgen terwijl ze proberen uit te vinden wie de aanval heeft geopend en hoe ze kunnen ontkomen. 

Miniatuurvoorbeeld

Utøya vlak na de aanslag. 

Exact aantal schoten herhaald 

De film werd in één take opgenomen, op een naburig eiland. Precies 72 minuten lang, de precieze tijd waarin Breivik 69 jongeren doodschoot en 200 verwondde. Het exacte aantal schoten wordt zelfs herhaald in de film, schrijft The Guardian.

Na de première in Berlijn reageerden bezoekers geëmotioneerd. De film kreeg luid applaus, maar er was ook boegeroep. Veel aanwezigen hielden het niet droog. 

Het onmogelijke verwoorden

Ingrid Endredrud was 17 toen de aanslag werd gepleegd en overleefde het. Ze hielp de regisseur bij het maken van de film. Na de première zei ze: "Deze film is zo belangrijk, omdat het laat zien waar rechtsextremisme toe in staat is. Het is haat in zijn ergste vorm en als maatschappij moeten we daar samen een front tegen vormen." 

"Mijn motivatie is simpelweg dat het mij lukt te vertellen wat anderen niet kunnen", zei Endredrud. "Maar ik kan over die dag alleen feitelijk spreken. Op afstand." Volgens Endredud biedt de film de mogelijkheid deze belangrijke episode in de Noorse geschiedenis op een intiemere manier te vertellen: vanuit het oogpunt van de slachtoffers. 

Te vroeg voor een film?  

Maar er is ook kritiek. Bijvoorbeeld op de hoofdpersoon Kaja, een fictief personage. Waarom vertelt regisseur Poppe niet het verhaal van één of meer personen die de tragedie echt meemaakten? Mag je wel fictie maken van het leed van anderen? En de aanslag is nog maar zeven jaar geleden – is het niet te vroeg voor een verfilming?

Miniatuurvoorbeeld

Regisseur Erik Poppe tweede van links, met rechts van hem actrice Andrea Berntzen.

"Mijn doel is niet om mensen te shockeren, maar om te helpen bij de verwerking,” zei de Noorse regisseur Erik Poppe na afloop van de première. Een team hulpverleners stond paraat om de acteurs tijdens het filmen op te vangen. "Het was heel moeilijk om deze film te maken. We horen schoten, zien kinderen vechten voor hun leven, dat heeft invloed op iedereen die meewerkt." 

Voorzichtig te werk

Een gefictionaliseerd karakter was een bewuste keuze, legt scenariste Anna Bache-Wiig uit in de Vlaamse krant De Morgen: “We hebben eerst naar de getuigenissen van de overlevenden geluisterd, en op basis daarvan een verhaal verzonnen dat de essentie van al die ervaringen bevatte. Als we er maar één verhaal hadden uitgekozen, dan had dat de indruk kunnen wekken dat alle andere verhalen minder belangrijk waren.” 

En bij de opnames werd heel voorzichtig te werk gegaan. De regisseur gebruikte speciale luidsprekers om de schoten te maskeren, zodat bewoners van het vasteland het trauma niet zouden herbeleven. "Ik wilde niet oude wonden openrijten als de schoten klonken."

Focus niet op Breivik

De jonge Kaja wordt gespeeld door Andrea Berntzen, die zelf 19 is en zich nog kan herinneren dat ze als 12-jarig meisje bang naar het nieuws zat te kijken. "Toen ik in het script las dat de focus op de jongeren lag en niet op Breivik, wist ik pas dat ik mee wilde doen. Dat was heel belangrijk voor me." 

Het is nog niet bekend of de film in Nederland vertoond wordt.

Kritiek op film van Netflix over Breivik

Ook Netfix werkt aan een film over het drama in Noorwegen. Editie NL zocht uit wanneer je een film kunt maken over zo'n verschrikkelijke gebeurtenis. 

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore