Menu Zoeken Mijn RTL Nieuws

22 december 2014 11:04, in:

Nieuw bewijs MH17

Hoe onderzocht RTL Nieuws de nieuwe MH17-foto's?

Drie foto's wijzen zeer waarschijnlijk op het neerhalen van vlucht MH17 door een luchtdoelraket uit rebellengebied, blijkt uit onderzoek van de researchredactie van RTL Nieuws met behulp van satellietbeelden, hoogtekaarten en foto-analyse. Lees hier hoe het onderzoek in zijn werk is gegaan.

RTL Nieuws heeft foto's in handen die op 17 juli in Oost-Oekraïne in de omgeving van de rampplek MH17 zijn genomen. Het gaat om de originele bestanden van drie foto's. Op de eerste twee foto's is een verticale rookpluim te zien. Op de derde foto staat een grote zwarte rookpluim. 

ZIE OOK: Foto's en ooggetuige: raket uit separatistengebied haalde MH17 neer

Twee foto's zijn al eerder gepubliceerd. Maar de drie foto’s die RTL Nieuws in het bezit heeft, zijn van een veel hogere resolutie dan de eerder gepubliceerde foto's en bevatten ook andere data, zoals het tijdstip waarop ze zijn genomen. Dit was het uitgangspunt voor verder onderzoek. Om de veiligheid van degene die de foto's heeft gemaakt niet in gevaar te brengen, publiceert RTL Nieuws deze foto's niet.

Zijn de foto's echt?
Allereerst zijn we nagegaan of de foto's echt zijn en of er niet mee gemanipuleerd is. We hebben de foto's voorgelegd aan twee experts: Fox-IT, een bedrijf gespecialiseerd in cybercrime, en Eduard de Kam van het Nederlands Instituut Digitale Fotografie (NIDF). De Kam staat als digitaal foto-expert de jury World Press Photo met zijn kennis bij. In het bijzonder kijkt hij dan of er met de ingezonden foto's is geknoeid.

De Kam NIDF

Eduard de Kam analyseert de foto's

Fox-IT en het NIDF hebben de fotobestanden zorgvuldig bestudeerd en volgens hen is er geen aanwijzing van nabewerking, fraude of manipulatie van de drie foto’s.

Wat staat er op de foto's?
De eerste twee foto's zijn kort na elkaar genomen (minder dan 10 seconden), enkele minuten nadat het contact met het vliegtuig was verbroken. Dat was om 15:20:03 Nederlandse tijd. De eerste foto is een wijd shot en bij de tweede foto is de camera ingezoomd. Aan de horizon is er een van de grond af opstijgende zwarte rookpluim te zien die naar rechts waait en verkleurt naar lichtgrijs om vervolgens als een witte rookpluim recht omhoog te gaan.

We hebben verschillende raketexperts geraadpleegd, onder anderen Theo Rikken. Hij is bij Defensie hoofd van de afdeling geleide wapens geweest bij de luchtmachtbasis De Peel en heeft later diverse NAVO-staffuncties vervuld. Als we hem de foto's voorleggen zegt hij resoluut: "Dit is zeer waarschijnlijk een trial van een luchtdoelraket", oftewel een rookspoor dat een raket achterlaat als die wordt gelanceerd.

Op de derde foto, die weer enkele minuten later is genomen, rond half vier Nederlandse tijd, is een dikke zwarte rookpluim te zien die qua vorm overeenkomt met andere beelden die kort na de crash van het MH17-toestel zijn genomen. 

Waar zijn de foto's gemaakt?
Om de positie van de rookpluim te bepalen, is het belangrijk vast te stellen waar de foto's zijn gemaakt. Om dat te analyseren heeft RTL Nieuws NEO (Netherlands Geomatics & Earth Observation) gevraagd. Dat bedrijf heeft ruime ervaring met het interpreteren van satellietbeelden, vooral in landbouwgebieden en heeft eerder aan de hand van satellietbeelden voor RTL Nieuws in kaart gebracht waar de brokstukken van het vliegtuig allemaal terecht zijn gekomen

Daarnaast hebben we de TU Delft ingeschakeld om metingen te doen, met als doel de positie van de rookpluim te vinden. We wilden immers weten waar de raket dan zou zijn afgeschoten. Lees het rapport van NEO en TU Delf hier (pdf).

We hebben het NEO gevraagd om op satellietbeelden met een hoge resolutie te zoeken naar de plekken die we ook op de foto's terugzien, zoals een grote bult met grond. Drie elektriciteitspalen die als een vork uit de grond steken vond NEO terug op de satellietbeelden, maar ook op foto's die op internet staan.

©NEO bv, Amersfoort, Image ©2014 DigitalGlobe, Inc., DEM ©2014 Airbus Defence and Space

Daarnaast heeft het NEO hoogtekaarten van Airbus van het gebied vergeleken met de hoogteverschillen zoals die te zien zijn op de foto's. De TU Delft heeft vervolgens uitgerekend wat de hoogtepositie van de maker van de foto is geweest.

Wat is de locatie van de rookpluim?
NEO heeft tal van herkenningspunten op de foto's teruggevonden op satellietkaarten. Met die gegevens konden ze, via de herkenningspunten, een lijn trekken van de positie van de maker van de foto naar de rookpluim.

Toen de onderzoekers van het NEO de lijn doortrokken, zagen ze op de satellietbeelden van een paar dagen na de ramp iets bijzonders: een hoek van een gele tarweakker zag er donker uit. Om die plek beter te kunnen bestuderen hebben wij een hoogwaardiger satellietbeeld bij DigitalGlobe besteld.

Op die beelden is te zien dat in de omgeving overal nog graan en andere landbouwproducten groeien, of dat er wordt geoogst. Alleen in die opvallende hoek, waar volgens de lijnen de rookpluim zich bevond, is het land omgeploegd.

©NEO bv, Amersfoort, Image ©2014 DigitalGlobe, Inc., DEM ©2014 Airbus Defence and Space

Corné van der Sanden van het NEO zegt over deze plek: "Op het beeld voor de ramp zien we een normale akker waar tarwe op staat. Maar op deze plek, na de ramp, zien we een zwarte vlek. En die zwarte plek dat kan verbrande grond zijn. We zien hier dat er eigenlijk geen begroeiing meer aanwezig is in dit tarweveld. En je ziet ook een wal en mijn vermoeden is dat de boer de brand heeft proberen te stoppen door een wal aan te leggen."

Zijn er brandplekken die het afschieten bevestigen?
Op beelden die door Britse krant The Telegraph kort na de ramp zijn opgenomen, zijn brandsporen op de grond te zien die overeen komen met de donkere plekken naast de omgeploegde akker die we terugzien op de satellietbeelden.

Was het een BUK-raket?
Daarover kunnen zowel de raketexperts als de satellietdeskundigen geen uitsluitsel geven. Deze reconstructie en het gesprek van RTL-correspondent Olaf Koens met de maker van de foto's, zorgen ervoor dat wij er vrijwel zeker van zijn dat deze ooggetuige de rookpluimen van de raket heeft gezien en vastgelegd die vlucht MH17 heeft neergehaald. Het gaat dus om een luchtdoelraket. Ander bewijsmateriaal zal moeten aantonen om welk type raket het gaat.

Wie schoot de raket af?
De verdachte plek in de akker ligt in gebied dat op 17 juli in handen was van de pro-Russische rebellen, blijkt uit deze kaart (versie 17 juli) die onder andere de OVSE gebruikt om de oorlogssituatie te monitoren. Ongeveer 10 kilometer verder gaat de frontlinie over in niet-bezet gebied (in handen van Oekraïne dus).

Kan vanaf deze locatie een raket vlucht MH17 hebben geraakt?
Ja. Uit een berekening van de TU Delft blijkt dat het met een BUK-raket mogelijk is om vanaf deze plek een vliegtuig te raken dat op de plek vloog van de MH17 ten tijde van de aanslag.

Worden de foto's die RTL Nieuws heeft, ook meegenomen in het strafrechtelijk onderzoek?
Het OM bevestigt aan RTL Nieuws dat de foto's deel uitmaken van het onderzoek.