Maandag 21 April
Menu Terug Zoeken
 
09 maart 2012 12:05

Kan Italië zichzelf opnieuw uitvinden?

Kan Italië zichzelf opnieuw uitvinden?

Italië worstelt met een immense overheidsschuld en een achterblijvende economische groei. Het vertrouwen in de nieuwe premier Mario Monti is groot, maar slaagt hij er in het economisch tij te keren en daarmee ook beleggers te plezieren?

Super Mario, wordt de nieuwe premier van Italië Mario Monti liefkozend genoemd, naar het stripfiguurtje uit de gelijknamige computergame. Maar het is de vraag of hij erin slaagt de economie van zijn land naar het volgende level te krijgen. Italië staat er niet goed voor: een enorme overheidsschuld – 1,7 biljoen euro – en een beperkte economische groei. Na de Verenigde Staten en Japan heeft het land de grootste overheidsschuld ter wereld, die zo’n 121 procent van het Bruto Binnenlands Product (BBP) bedraagt. Ter vergelijking: in Spanje en Portugal is deze ratio respectievelijk 66 en 110 procent volgens de schattingen over 2011 van Eurostat. Toch is het land niet in alle opzichten vergelijkbaar met de andere landen die worden geschaard onder de afkorting PIGS. Zo is het begrotingstekort van de overheid relatief laag. Italië heeft anders dan bijvoorbeeld de VS geen stimuleringsmaatregelenmoeten nemen sinds de start van de crisis, waardoor verdere toename van het begrotingstekort en hogere financieringslasten werden voorkomen.

Een ander verschil is het grote aandeel van het Italiaanse schuldpapier (62%) dat in handen is van de Italianen zelf. De bevolking gebruikt het als aanvulling op onder andere de slechte overheidspensioenen. Traditioneel houdt deze groep beleggers het schuldpapier langer aan dan buitenlandse beleggers, met als gevolg een lagere volatiliteit van de staatsschuld dan bij andere PIGS-landen.

Besparing

De nieuwe premier is sinds zijn aanstelling in november hard aan de slag gegaan om het land door de crisis te loodsen. Met als eerste lichtpuntje de besparing van zo’n 43 miljoen op overheidsuitgaven in de eerste 100 dagen van zijn termijn. De echte problemen van Italië zijn echter structureel van aard en zijn al decennialang aan de orde. Monti moet vooral economische groei zien te realiseren. Het land heeft de afgelopen vijftien jaar een jaarlijkse economische groei gekend van gemiddeld slechts 1,4 procent. Bij de presentatie van zijn hervormingsplannen gaf Monti aan, dat de Italiaanse economie al heel lang wordt vertraagd door drie beperkingen; onvoldoende concurrentie, slechte infrastructuur en gecompliceerde administratieve procedures. Monti – ooit verantwoordelijk voor het mededingingsbeleid in de Europese Commissie – pakte gelijk aan en verbood de gesloten bastions van onder andere taxichauffeurs om zo de concurrentie te bevorderen.

De belangrijkste taken voor Monti zijn het verhogen van de arbeidsproductiviteit en het openen van de arbeidsmarkt. De lage arbeidsproductiviteit speelt Italië al jaren parten. Bedrijven investeren veel minder dan andere bedrijven in Europa in productiviteitsverhoging. Daarnaast is er beperkte arbeidsmarktflexibiliteit, een gevolg van de sterke positie van de vakbonden. Doordat het lastig is medewerkers te ontslaan is er een beperkte toestroom van jongeren en een beperkte banengroei. Een laag geboortecijfer en sterke vergrijzing versterken dit effect.

Honderd jaar

Gaat het de nieuwe premier lukken? Hij lijkt het sentiment mee te hebben. Daar speelt het een rol dat Monti, anders dan bijvoorbeeld voorganger Silvio Berlusconi, niet een politieke maar een wetenschappelijke achtergrond heeft als hoogleraar economie. Als Monti erin slaagt, kan dat ook goed nieuws voor beleggers betekenen als de winstgevendheid van de (beursgenoteerde) bedrijven stijgt.

Het economisch jaarboekdat de London Business School jaarlijks in samenwerking met vermogensbeheerder Credit Suisse uitgeeft, laat zien dat Italië beleggers op lange termijn heeft teleurgesteld. Over de afgelopen honderd jaar behaalde de Italiaanse beurs een gemiddeld rendement van 1,7 procent per jaar.

Desondanks tonen onder anderen de analisten van Bank of America Merrill Lynch zich in een recent rapport hoopvol over de toekomst van Italië. Zij verwachten dat de hervormingen die Monti heeft voorgesteld, in de loop van april worden goedgekeurd door het parlement en de senaat. De plannen moeten zorgen voor een soepeler ontslagrecht, de mogelijkheid van prestatiebeloning en het versoberen van de werkeloosheidsregelingen om het aantal mensen dat werkt te stimuleren. Daarnaast komt er een belastingvoordeel voor de loonbelasting en moet de verhoging van de pensioenleeftijd ouderen langer aan het werk houden.

Belang bij florerend Italië

Het is niet alleen in het belang van het land zelf dat het erin slaagt zichzelf opnieuw uit te vinden. De analisten van de Britse bank Barclays wijzen in hun de research op het belang dat ook de andere Europese landen hebben bij een florerend Italië. Het land is de zevende grootste economie en – belangrijker – de derde grootste obligatiemarkt. De analisten benadrukken de aanzienlijke impact voor de wereldwijde financiële markten als land niet meer aan zijn schuldverplichtingen kan voldoen. Er ligt dus een belangrijke taak voor de premier.