Menu Zoeken Mijn RTL Nieuws

08 april 2016 17:57

PandaPapers: 15 jaar lobbyen door premiers en ministers

Vorig jaar oktober kon een trotse Marcel Boekhoorn bekendmaken dat zíjn Ouwehands Dierenpark twee Chinese reuzenpanda's in bruikleen krijgt. Een zeldzaamheid, waar liefst 15 jaar lobbyen door premiers, ministers en andere hoogwaardigheidsbekleders aan vooraf ging.

Een overzicht wie er wanneer lobbyde, op basis van documenten die RTL Nieuws kreeg met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur. 

LEES OOK: Mensenrechten zaten komst panda's naar Ouwehands in de weg

  • De lobby begint op 3 oktober 2000 met een brief van miljardair Boekhoorn, die rijk werd met de verkoop van Telfort aan KPN, aan minister-president Wim Kok (PvdA). Hij schrijft over het streven van zijn dierentuin om afspraken te maken met de Chinese overheid over het lenen van panda's om er mee te fokken. Een brief waarin Kok de steun van de regering voor het project uitspreekt, 'zal ons aanmerkelijk verder brengen', schrijft Boekhoorn.
     
  • Hij benadrukt het belang van de regeringsbemoeienis voor het krijgen van de panda's door te vermelden dat alle 7 reuzenpanda's die dan in dierentuinen buiten China zitten 'uitsluitend met tussenkomst van staatshoofden (Kohl-Nixon-Clinton)' zijn verkregen. Nog diezelfde dag heeft Boekhoorn een gesprek met Kok, iets waar hij in een brief de dag  erna op terugkomt. Hij schrijft over 'een aangenaam gesprek' en noemt nog maar eens het essentiële belang van Kok's rol. Een aanbevelingsbrief 'zal van grote waarde zijn om dit project tot een succes te maken', schrijft Boekhoorn, die een beroep doet op Koks 'welgewaardeerde aandacht en hulp'. 
     
  • Ruim een jaar later, op 10 oktober 2001, tekent Kok een brief aan president Jiang Zemin. In die brief staat de positieve beoordeling over Ouwenhands' plannen van het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij en voorwaarden waar de fokovereenkomst aan moet voldoen. Zo wil Nederland dat 80 procent van de vergoeding (geraamd op 1 miljoen euro) die de dierentuin gaat betalen, naar de bescherming van panda's gaat. De poging strandt vanwege Nederlands kritische houding inzake mensenrechten.
     
  • Tot 2010 is het dan stil aan het pandadiplomatie-front, er zijn althans geen documenten van. Maar op 8 april van dat jaar belt VVD-coryfee Hans Wiegel naar het Torentje, waar dan inmiddels Jan-Peter Balkende (CDA) zit. Hij treedt op als adviseur van Boekhoorn, 'de rijke eigenaar van Ouwehands Dierenpark' en wil graag met de premier bellen voordat die later die maand op staatsbezoek naar China gaat.
     
  • Op 26 april zoekt Wiegel weer contact met Balkenende over de 'pandakwestie'. Die belooft Wiegel 'de mogelijkheden voor overheidssteun te zullen onderzoeken'. In diezelfde periode stelt de Partij voor de Dieren Kamervragen over het plan van Dierenpark Emmen om reuzenpanda's naar ons land te halen. Bij de beantwoording daarvan zwijgt het kabinet over de plannen van Ouwehands. 
     
  • In de zomer van datzelfde jaar komt er een delegatie uit China op bezoek die langsgaat in Rhenen en op het ministerie van Algemene Zaken. Uit een notitie van de adjunct-secretaris van Balkenende blijkt dat er op technisch niveau geen bezwaren zijn, maar of er politie obstakels zijn, is onduidelijk. De ambtenaar schrijft dat hij aan de delegatie uiteen heeft gezet "hoe u als MP gedurende jaren heeft geïnvesteerd in goede en stabiele betrekkingen tussen Nederland en China" en hoe Balkenende Hu Jintao heeft ontmoet. "Het brengen van Panda's naar Nederland zou een mooie bekroning vormen van de inspanningen om de relaties te verstevigen en te verdiepen."
     
  • In een verslag (gedateerd op 6 juli 2010) van het bezoek wordt opgemerkt dat 'de bereidheid van China om panda's naar Nederland te brengen primair afhangt van politieke overwegingen'. Dat is omdat Ouwehands langdurig hoopt samen te kunnen werken met de Chinezen. China zal alleen een langdurig samenwerkingsverband aangaan 'indien er sprake is van constante en uitstekende bilaterale betrekkingen tussen Nederland en China'. 
     
  • De Chinezen hebben zelf nog wel wat vragen, bijvoorbeeld over de voeding van de panda's. Ambassadeur Zhang Jun vraagt daar op 17 augustus naar en krijgt op 6 oktober 2010 antwoord van Ouwehands, via de raadsadviseur.
     
  • In november 2010 heeft Balkenende inmiddels plaatsgemaakt voor Mark Rutte (VVD) en ook hij wordt benaderd door Hans Wiegel, zijn partijgenoot, over 'het Panda-vraagstuk'. Er is namens Balkenende "de afgelopen periode regelmatig contact (geweest) met de dierentuin, Boekhoorn en zijn mensen, de Chinese ambassadeur en de Chinese zoölogische vereniging (een van de drie instellingen die er in China over gaat)".
     
  • Ouwehands zelf heeft een memorandum of understanding afgesloten met die vereniging, heeft oud-IOC-lid Hein Verbruggen met goede contacten in Peking ingehuurd, direct gelobbyd in China en voorzieningen getroffen voor bamboeproductie, het favoriete voedsel van de zoogdieren. Ook de Nederlandse ambassade in Peking heeft actief gelobbyd.
     
  • In januari 2011 komt Wiegel weer langs en een maand later wordt hij vergezeld door Boekhoorn zelf. De twee drukken Rutte nog maar eens op het hart dat 'overdracht van Panda's door China direct verbonden is met de politieke verhoudingen tussen China en het betreffende land' en 'Chefsache zijn'. Onlangs heeft de zoölogische vereniging een zeer gedetailleerd contract voorgelegd. Wiegel en Boekhoorn hopen dat "als er politiek definitief akkoord is, er snel geschakeld kan worden."
     
  • Er wordt een contract uitonderhandeld met de Chinese Association for Zoological Gardens, Ouwehands staat na Frankrijk als eerste op de ranglijst. Toch gaat het mis, er ontstaat 'diplomatieke deining' als Nederland eind 2011 twee mensenrechtenprijzen uitreikt die tegen het zere been zijn van China. De Chinese mensenrechtenactivste Ni Yulan, die gevangen zit in afwachting van haar proces, krijgt de Mensenrechtentulp. En de Chinees-Tibetaanse schrijfster en dissidente Tsering Woeser krijgt de Prins Claus Fonds prijs 2011. Ook zij kan haar prijs niet in ontvangst nemen, ze heeft huisarrest.
     
  • Bij Ouwehands lijkten ze zich bewust dat het lobbyen op dat moment niet veel nut heeft, "Pas op de plaats is even noodzakelijk. Buitenlandse Zaken reageert passend", schrijft Ouwehands en 'publiciteit is minimaal'.
     
  • Maar ruim een jaar later lijkt het geduld van Boekhoorn dusdanig op de proef gesteld dat hij een boze brief naar Rutte heeft geschreven. De premier begint zijn brief met 'Beste Marcel' en geeft aan dat 'het Nederlandse kabinet de pandawens van Ouwehands Dierenpark steunt en dit ook in positieve termen uitdraagt in relevante contacten met de Chinese autoriteiten'.
     
  • Hij vervolgt zijn brief met begrip voor het 'professionele ongeduld ten aanzien van het pandaproject', volgens Rutte 'het kenmerk van elke goede ondernemer'. Rutte belooft "ook bij de eerstkomende hoge Chinese gast het pandaproject in positieve termen" te zullen noemen, "en dat geldt ook voor alle leden van mijn kabinet". Maar 'het is China dat uiteindelijk bepaalt wanneer en wie een panda gegeven wordt', stipt Rutte 'wellicht ten overvloede' aan. "Nederland - en Ouwehands Dierenpark - is vragende in deze."
     
  • In oktober 2012 wordt vicepremier en minister van Economische Zaken Maxime Verhagen (CDA) benaderd door de Universiteit Wageningen, ook betrokken bij de pandabid. Zij hopen dat Verhagen kan helpen meer Chinese studenten naar Wageningen te krijgen. Ouwehands dringt verder aan: het dierenpark 'heeft de indruk dat het tijd wordt voor een brief' van Rutte 'aan de Chinese autoriteiten.
     
  • Op 27 oktober 2012 stuurt Boekhoorn een brief naar Verhagen, waarin hij omschrijft wat er allemaal al gedaan is om de panda's naar Nederland te halen. Boekhoorn wijst op "de reeds gegeven steun van koningshuis, politiek en bedrijfsleven die absoluut noodzakelijk zijn."
     
  • Juist 2012 is volgens hem een 'uniek moment om dit project op de agenda te zetten', vindt Boekhoorn vanwege 40 jaar diplomatieke betrekkingen tussen de twee landen. Tevens wijst hij op de investeringen die hij zal moeten doen in de komende tien jaar. Onderdeel van de bruikleenovereenkomst is dat er 20 miljoen euro geïnvesteerd moet worden in onder meer natuurbescherming in China, onderzoek, de bouw van een bamboebos en een modern pandaverblijf. "Deze investering zal nooit terugverdiend worden", stelt Ouwehands, maar Boekhoorn "is bereid de enorme kosten voor zijn rekening te nemen." Verhagen vraagt Rutte om de panda's ter sprake te brengen bij zijn eerste bezoek aan China
     
  • De panda's zijn er ook in 2013 nog niet, reden voor het dierenpark een mooie datum te suggereren om ze naar Nederland te halen. De dierentuin adviseert te sturen op 30 april, de dag dat Willem-Alexander zijn moeder opvolgt. "De troonswisseling is een geweldig moment voor China om de vertrekkende koningin (Beatrix) en de nieuwe koning een cadeau te geven." 
     
  • Die datum wordt niet gehaald en ook tijdens een bliksembezoek van Frans Timmermans, de minister van Buitenlandse Zaken, aan zijn evenknie Wang Yi wordt het project niet besproken. Maar Timmermans legt wel een bouwsteen: hij oppert een bezoek van Rutte aan China, en dat is een noodzakelijke voorwaarde voor het verkrijgen van panda's.
     
  • Er is goede hoop dat Rutte nog voor november 2013 naar China gaat. "Alsdan zullen panda's zeker bij de voorbereiding van dat bezoek worden betrokken." Ouwehands reageert teleurgesteld. En nodigt de ambtenaar van het ministerie in een ps uit voor een bezoekje aan de dierentuin: "We hebben jonge witte leeuwtjes, dus als u met familie langs wil komen, van harte welkom." 
     
  • Ruim anderhalf jaar later is er dan eindelijk de onvoorwaardelijke steun van de Nederlandse regering. In een brief van 24 juni 2015 wordt verwezen naar de brief van Kok uit 2001 en gesteld dat er aan het standpunt niets is veranderd. Sterker nog, er is breder draagvlak voor de komst van de panda's met de Universiteit Wageningen en de Nederlandse vereniging van dierentuinen. Die laatste schuift Ouwehands naar voren als meeste geschikte locatie voor het verzorgen van reuzenpanda's.
     
  • Een maand later, 21 juli, is het verlossende besluit er: "Alles is nog zeer vertrouwelijk" staat in een brief, maar de panda's 'komen tijdelijk en het kost Ouwehands een paar miljoen voor een paar jaar'. De dag erna worden afspraken gemaakt om tijdens het staatsbezoek in oktober 2015 een toezegging te doen dat Nederland de panda's zal krijgen. "Vanzelfsprekend zal het koningspaar dit als eerste te horen krijgen, waarna er een officiële aankondiging voor de pers wordt gedaan."
     
  • Na 15 jaar krijgt Boekhoorn eindelijk zijn reuzenpanda's, over vier maanden zijn ze te bewonderen in de dierentuin

Topnieuws